ΤΥΠΙΚΟΝ

ΤΥΠΙΚΑ-ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΙ ἢ ΑΝΤΙΦΩΝΑ;

Παναγιώτης Δ. Παπαδημητρίου, ἔκδ. 2/2006, 8/2007.

Κατὰ τὸ Τυπικὸν ὑπὸ τοῦ Ρῆγα [Τ.Γ.Ρ.], σ. 115-117:

  • Τὰ Τυπικὰ καὶ οἱ Μακαρισμοὶ ψάλλονται στὶς Θείες Λειτουργίες [ποὺ τελοῦνται μετά τήν τριθέκτη ὥρα], πλήν τῶν Δεσποτικῶν καί Θεομητορικῶν Ἑορτῶν.

  • Στὴν κύρια ἡμέρα Δεσποτικῆς ἢ Θεομητορικῆς Ἑορτῆς, στὴν Λειτουργία, τά Τυπικά μετά τῶν Μακαρισμῶν καταλιμπάνονται καί ἀντ' αὐτῶν ψάλλονται τά Ἀντίφωνα [τῆς Ἑορτής ὡς   εὐρίσκονται στὰ Μηναία].

Δηλ. σύμφωνα μέ τὸν Ρῆγα, Ἀντίφωνα λέγονται μόνο στὶς Δεσποτικὲς καὶ Θεομητορικές Ἑορτές. Στὶς ὑπόλοιπες ἡμέρες λέμε Τυπικά-Μακαρισμούς.

*     *     *

Κατά τὸ Τυπικὸν τοῦ Βιολάκη [Τ.Μ.Ε.], σ. 31:

  • Κατά πᾶσαν Κυριακήν στὴ Λειτουργία ψάλλονται ἀπαραιτήτως τὰ Τυπικά καὶ οἱ Μακαρισμοί [ἐννοεῖται χωρίς ἐπιπλέον Ἀντίφωνα].

  • Κατά πάσας τὰς Δεσποτικάς [ἐννοεῖται καὶ Θεομητορικάς] Ἑορτὰς ψάλλονται τὰ Ἀντίφωνα αὐτῶν [ἐννοεῖται ὅτι καταλιμπάνονται τὰ Τυπικά-Μακαρισμοί].

  • Ἐν ταῖς μνήμαις τῶν ἑορταζομένων Ἁγίων ἐν οἱᾳδήποτε ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος καὶ ἂν τύχωσιν, ἀπαραιτήτως ἐπιβάλλονται τὰ Τυπικὰ, καθόσον στίχους Ἀντιφώνων οἱ Ἅγιοι οὐκ ἔχουσιν.

  • Στὶς καθημερινές Λειτουργίες ψάλλονται τὰ Ἀντίφωνα Ἀγαθόν τὸ ἐξομολογεῖσθαι... Ταῖς πρεσβείαις της Θεοτόκου κτλ.

Δηλ. σύμφωνα μὲ τὸ Τυπικόν τοῦ Βιολάκη: Ἀντίφωνα λέγονται στὶς Δεσποτικές καὶ Θεομητορικές Ἑορτές, ἀλλά καὶ στὶς καθημερινές, ἐνῶ τὶς Κυριακὲς καὶ τὶς Ἑορτὲς Ἁγίων λέγονται τὰ Τυπικά-Μακαρισμοί.

*     *     *

Κατὰ τὸ Ἐγκόλπιον τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας [ΕΓΚ], σ. 85-96:

  • Τυπικά-Μακαρισμοί ἀπαραιτήτως κατά πάσαν Κυριακή (ἀλήθεια, ποιὸς Ἐπίσκοπος μεριμνᾷ γιὰ τὴν τήρηση τοῦ Τυπικοῦ τουλάχιστον τὶς Κυριακὲς ποὺ ἐπιβάλλεται;). Ἐπιπλέον [γιατὶ τὸ ἔχει σὲ συνέχεια, χωρὶς διευκρίνιση], λέμε καὶ τὰ Ἀντίφωνα (εἴτε εἶναι Δεσποτική Ἑορτή, εἴτε Κυριακή, εἴτε καθημερινή). Στὸ τέλος πάντως λέει: "ψαλλομένου δὲ παρὰ τῶν ψαλτῶν τοῦ "Δοξαστικοῦ τῶν Μακαρισμῶν ἢ τοῦ Γ' Ἀντιφώνου", ἀφήνοντας τὸν Ψάλτη ἀπορούμενο, καθότι δὲν ἔχει ξεκαθαρίσει προηγουμένως ἂν ψάλλονται μαζὶ μὲ τοὺς Μακαρισμοὺς καὶ τὰ Ἀντίφωνα ἢ ὄχι.

Τὸ Ἐγκόλπιον κατὰ τὴν γνώμη μας ἔχει προκαλέσει μεγάλη ἀταξία στὸ Τυπικόν (ἴσως καὶ ἐπειδὴ τὸ Τ.Μ.Ε. δὲν ξεκαθαρίζει καλὰ τὸν διαχωρισμό Τυπικῶν-Μακαρισμών καὶ Ἀντιφώνων), καὶ ἀντὶ νὰ εἶναι φύλαξ τῆς Παράδοσης (ὡς ἐπιβάλλεται ἀπὸ ἐκκλησιαστικὴ ἔκδοση), ἐπικροτεῖ τὶς Καινοτομίες καθότι λέγει πολλάκις: «εἴθισται νῦν»!

Ἐπιπλέον νομίζουμε ὅτι λόγῳ τοῦ Ἐγκολπίου, ἀπαξιώθηκαν τὰ Τυπικά-Μακαρισμοί. Ἐπειδή τὸ Ἐγκόλπιον ἀφήνει νὰ ἐννοηθεῖ νὰ λέμε καὶ Τυπικά-Μακαρισμούς ἀλλά καὶ Ἀντίφωνα τὴν ἴδια ημέρα (καὶ μᾶλλον εἶναι πολύ, ἀφοῦ ὁ Ὄρθρος ἀρχίζει ἀφοῦ «φωτίσει» γιὰ τὰ καλά) ἐξαφανιστήκανε τὰ Τυπικά-Μακαρισμοί. Ἄν τὰ εἶχαν συμπληρωματικά, ὅπως φαίνεται ὅτι τὰ ἔχουν τὰ Τυπικά, δηλ. ὅταν ἔχουμε Τυπικά-Μακαρισμούς νὰ μὴν ἔχουμε καὶ Ἀντίφωνα καὶ τ' ἀνάπαλιν, νομίζω θὰ εἴχαμε καλύτερη τάξη στὴν Ἐκκλησία μας.

*     *     *

Ἄς σημειώσουμε ὅτι τὴν Κυριακὴ τὸ Τυπικὸν πρέπει νὰ τηρεῖται ἐπακριβῶς καὶ στὶς Ἑνορίες. Ἡ Κυριακὴ εἶναι ἡμέρα ἀφιερωμένη στὸν Κύριον καθ' ὀλοκληρίαν. Ἂς ἀρχίζουν οἱ φιλακόλουθοι Ἱερεῖς στὶς 6 π.μ..

Ἂν μᾶς ποῦν μερικοὶ εἶναι πολὺ πρωῒ δὲν θὰ ἔρθει κανεὶς ἐκκλησία, θὰ τοὺς πληροφορήσω, ὅτι στὴν Ἀμερικὴ ὁ Ὄρθρος ἀρχίζει ἀλλοῦ 9 π.μ. καὶ ἀλλοῦ 9.30 π.μ. καὶ ἐν τούτοις τὸν Ἐξάψαλμο μόνο ὁ Ψάλτης καὶ ὁ Ἱερέας τὸν ἀκοῦνε! Στὸ κήρυγμά σας ἐν πολλοῖς ὀφείλεται, ἂν ἔρχονται οἱ πιστοί στὴ Ἐκκλησία μετὰ τὸ Πάτερ ἡμῶν, ἢ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τοῦ Ὄρθρου.

*     *     *

Ἄς σημειωθεῖ ὅτι τὰ Τυπικά-Μακαρισμοί λέγονταν στὶς Ἐνορίες κατὰ κόρον μέχρι καὶ πρὸ δύο-τρεῖς δεκαετίες, καθόσον ὑπάρχουν στὰ μουσικὰ βιβλία συγχρόνων Ψαλτῶν (π.χ. Καραμάνη).

Τώρα ὅμως τοὺς (μουσικολογιότατους) Ἱερεῖς μας, τοὺς ἐνοχλοῦν, ὅπως τοὺς ἐνοχλοῦν καὶ τὰ ἀργοσύντομα Δύναμις, διότι λένε... ἐπιμηκύνουν τὴν Ἀκολουθία· δὲν παραβλέπουν ὅμως νὰ φωνάζουν ἀπὸ τὰ μεγάφωνα καὶ τὶς Μυστικές Εὐχές κατὰ ἐτσιθελικὴ παράβαση τῆς Πατερικῆς Παράδοσης [ΝΜ], αὐξάνοντας κατὰ πολὺ τὴν διάρκεια τῆς Ἀκολουθίας. Λένε ἐπίσης, ὁ κόσμος ἔρχεται ἀργά, πρέπει νὰ «κόψουμε» την Λειτουργία. Καὶ τὶ τὴν περάσατε τὴν Λειτουργία ἀξιοσέβαστοι Ἱερεῖς τοῦ Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου, ποὺ τὴν κόβετε καὶ τὴν ράβετε στὰ μέτρα τῶν ἀλιβάνιστων ποὺ πατᾶνε πόδι στὴν ἐκκλησία στὸ Πάτερ ἡμῶν καὶ «μία στὶς τόσες»;

Στῶμεν καλῶς!

 

Βιβλιογραφία

  • [Τ.Γ.Ρ.] Τυπικὸν ὑπὸ τοῦ Οἰκονόμου Γεωργίου Ρήγα (1884-1961), ἐκδοθὲν ὑπὸ τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἰδρύματος Πατερικῶν Μελετῶν, Θεσσαλονίκη 1994.
  • [Τ.Μ.Ε.] Τυπικὸν τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας ὑπὸ Γεωργίου Βιολάκη, ἔκδ. Βασ. Δ. Σαλίβερος, Ἀθῆναι [χωρὶς ἡμερομηνία].
  • [ΕΓΚ] Ἐγκόλπιον τοῦ Ἀναγνώστου, Ἔκδοσις τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἔκδοσις Α' 1961, ἔκδοσις ΙΔ' 1996.

  • [ΝΜ] Ἀρχιμανδρίτης Νικόδημος Μπαρούσης (Καθηγούμενος Ἱ. Μ. Παναγίας Χρυσοποδαριτίσσης), Ἡ ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν τῆς Θείας Λειτουργίας, Α' Λειτουργικὸ Συνέδριο "Τὸ μεγαλεῖο τῆς Θείας Λατρείας - Παράδοση ἢ ἀνανέωση", 27 Φεβρ. - 1 Μαρ. 2002, Α.Π.Θ. [Θεοδρομία, τ. Δ' 1-3, 2002]

 

ἀρχικό: 26/2/2006
panayiotis@analogion.net