ΤΥΠΙΚΟΝ

ΚΑΝΟΝΕΣ


Τὸ παρακάτω κείμενο, μετατράπηκε σὲ ἠλεκτρονικὴ μορφή, μέσῳ προγράμματος ἀναγνωρίσεως χαρακτήρων.
Γιὰ αὐτό, παρακαλοῦμε νὰ μᾶς συγχωρήσετε γιὰ τὸ μονοτονικό, καὶ γιὰ ὅποιες ἄβλεψίες μας καὶ ὀρθογραφικὰ λάθη.

 

Τὸ Τυπικὸν ὑπὸ τοῦ Ρῆγα [Τ.Γ.Ρ.], ἀναφέρει σχετικὰ στὶς σ. 92-94:

«Κανόνες ψάλλονται εν τω ορθρω, εν τοις αποδείπνοις, εν τω μεσονυκτικω της Κυριακής και εις διαφόρους περιστάσεις. Εκαστος κανών αποτελείται εξ οκτώ ωδών, ήτοι της πρώτης, της τρίτης, της τετάρτης, της πέμπτης, της έκτης, της εβδόμης, της ογδόης και της ενάτης ωδής· η δε δευτέρα λείπει, και μόνον εις τους κανόνας του προ της Απόκρεω Σαββάτου των Ψυχών, του Σαββάτου των Οσίων Πατέρων και εν τω Μεγάλω Κανόνι υπάρχει β' ωδή.


Εν τη Μεγάλη όμως Τεσσαρακοστή καθ' εκάστην, πλην Σαββάτου και Κυριακής, δεν υπάρχουσιν εν τω Τριωδίω κανόνες ολόκληροι, αλλά μόνον τρεις ωδαι εξ αυτού, διο και τριώδια εκλήθησαν (εξ ου και το όνομα της βίβλου). Και καθ' εκάστην μεν Δευτέραν υπάρχει η α', η' και θ' ωδή, εκάστην Τρίτην η β', η' και θ', εκάστην Τετάρτην η γ', η' και θ', εκάστην Πέμπτην η δ', η' και θ', και εκάστην Παρασκευήν η ε', η' και θ'. Εν εκάστω δε Σαββάτω (πλην του του αγίου Θεοδώρου) υπάρχουσι τέσσαρες ωδαί, διό και τετραώδια καλούνται, ήτοι η ς', ζ', η' και θ' ωδή. Ωσαύτως τριώδια ψάλλονται εν τοις όρθροις της Μεγάλης Δευτέρας, Τετάρτης και Παρασκευής· εν δε τη Μεγάλη Τρίτη λέγεται μόνον διώδιον, ήτοι η η' και η θ' ωδή. Τριώδια ωσαύτως λέγονται εν τοις αποδείπνοις των προεορτίων των Χριστουγέννων, των Φώτων, της Μεγάλης Εβδομάδος, και εν τω όρθρω της παραμονής της Μεταμορφώσεως.


Έκαστη ωδή αποτελείται εκ του ειρμού και των τροπαρίων. Και εις μεν τους κανόνας των αγίων το τελευταίον τροπάριον εκάστης ωδής εστί θεοτοκίον, ουχί όμως και εις τους δεσποτικούς και θεομητορικούς κανόνας, εις ους δεν υπάρχουσι θεοτόκια.


Όταν αναγινώσκηται ή ψάλληται είς κανών μόνον, ψάλλεται πρώτον ο ειρμός εν εκάστη ωδή. Όταν δε ψάλλωνται δύο ή και περισσότεροι κανόνες, τότε ψάλλεται ο ειρμός μόνον του πρώτου κανόνος, είτα τα τροπάρια αυτού, μεθ' ό η ομώνυμος ωδή του δευτέρου κανόνος και του τρίτου, αλλ' άνευ ειρμών. Ούτω δε ψάλλονται και αι λοιπαί ωδαί κατά την αριθμητικήν αυτών σειράν. Μόνον κατ' έξαίρεσιν εν τοις εορταις των Χριστουγέννων, Θεοφανείων, Πεντηκοστής, εν τη Κοιμήσει, εν τη θ' ωδή της Υψώσεως, και οσάκις συμπίπτωσιν δυο εορται εκ των μεγάλων ομού (ως Ευαγγελισμός και Βαΐων), ή συμπίπτη Θεομητορική εορτή ή απόδοσις αυτής ή δεσποτικής εν Κυριακή, τότε ψάλλεται εκάστη ωδή μετά των ειρμών και εν τω πρώτω και εν τω δευτέρω κανόνι, εστίν δ' ότε και εν τω τρίτω.


Ταύτα δε γίνονται εν τω όρθρω, είς δε τάς άλλας περιστάσεις πάσας, οσάκις ψάλληται κανών, ψάλλεται άνευ των ειρμών. Μόνον κατ' εξαίρεσιν μετά των ειρμών ψάλλονται τα τριώδια και οι κανόνας των αποδείπνων των προεορτίων της Χριστουγεννήσεως, των Θεοφανείων, οι κανόνες των αποδείπνων της Καθαράς Εβδομάδος και τα τριώδια των αποδείπνων της Μεγάλης Δευτέρας και Μεγάλης Τρίτης.


Οσάκις τα τροπάρια της ωδής παρίσταται ανάγκη ίνα γίνωσι περισσότερα αφ' όσα εισί, διπλασιάζομεν ή τριπλασιάζομεν ή πενταπλασιάζομεν ή και εξαπλασιάζομεν έκαστον αυτών. Σημειωτέον όμως ότι ο ειρμός εν εκάστη ωδή ουδέποτε λέγεται περισσότερον, ή άπαξ, ή δις· τα δε επισφραγιστικά θεοτόκια της ωδής μόνον άπαξ. Τα λοιπά τροπάρια δύνανται κατά την ανάγκην λεχθήναι εκ δευτέρου, ή εκ τρίτου, ή τετράκις, ή πεντάκις, ή και εξάκις έκαστον.


Όταν ψάλληται μόνον είς κανών λέγονται πάσαι αι ωδαί αυτού κατά σειράν· όταν όμως πρόκειται ίνα ψαλώσι πλείονες κανόνες του ενός, τότε ψάλλεται η α' ωδή του πρώτου κανόνος, είτα η α' ωδή του δευτέρου κανόνος, η αυτή ωδή του τρίτου κτλ. Ωσαύτως και εν ταις λοιπαις ωδαίς, λεγομέναις κατά την αριθμητικήν αυτών σειράν.


Εν εκάστη ωδή των κανόνων του όρθρου, τα τροπάρια των κανόνων μετά του ειρμού οφείλουσι γίνεσθαι ιδ', εκτός της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και των μεθεόρτων, ότε γίνονται ως εν ταις περί αυτών διατάξεσι διαλαμβάνεται.


Εις τους κανόνας τους εις οιανδήποτε αλλην περίστασιν ψαλλομένους ουκ εστίν ωρισμένη η ποσότης των τροπαρίων εκάστης ωδής. Μόνον ανάγκη εστίν, ίνα εν εκάστη ωδή ώσιν άρτια τα τροπάρια, διό και εάν ώσι γ' δευτερούμεν το πρώτον ίνα γίνωσι τέσσαρα, εάν ώσι ε' δευτερούμεν το πρώτον ίνα γίνωσιν εξ, και ούτω καθεξής· εάν δε ώσιν άρτια, ουδέν διπλασιάζομεν.


Εις τάς μνήμας των εορταζομένων αγίων, εν αις ού ψάλλεται Παρακλητική, όταν τύχωσιν εκτός Κυριακής, προεορτίων, μεθεόρτων και της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εν τω όρθρω ψάλλεται ο κανών της Θεοτόκου Πολλοίς συνεχόμενος πειρασμοίς (ήτοι ο της μικράς παρακλήσεως) μετά των ειρμών εις ς' και ο του αγίου εις η'. Μόνον εν ταις μνήμαις του Θεολόγου Ιωάννου (Σεπτεμβρίου κς'), αποστόλου Ανδρέου, αγίου Νικολάου, Τριών Ιεραρχών και αγίου Παντελεήμονος, υπάρχει δι' έκάστην αυτών ίδιος κανών της Θεοτόκου, ως αναγράφεται εν τοις Μηναίοις. Εν δε ταις μνήμαις του Γενεθλίου του Προδρόμου, και των αγίων αποστόλων των τε κορυφαίων και των δώδεκα (κθ' και λ' Ιουνίου), εν τω όρθρω κανών της Θεοτόκου ου ψάλλεται (εκτός εάν τύχωσιν εν Κυριακή), αλλά λέγεται ο πρώτος κανών του αγίου μετά των ειρμών εις η' και ο δεύτερος άνευ των ειρμών εις ς'.
»

 

ἀρχικό: 04/06/2006
τρέχον: 14/02/2010
panayiotis@analogion.net