ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΟΝ

Καὶ πάντων καὶ πασῶν

 

Μετὰ τὸ Ἄξιον ἐστί, ὅταν λέει ὁ διάκονος: "Καὶ ὧν ἕκαστος κατὰ διάνοιαν ἔχει, καὶ πάντων καὶ πασῶν", ὁ χορὸς [οἱ χοροί] ἀπαντᾶ:

  1. "Κύριε ἐλέησον", κατὰ τὸ "Τυπικὸν τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας" ὑπὸ τοῦ Γεωργίου Βιολάκη, σ. 61.
  2. "Καὶ πάντων καὶ πασῶν", κατὰ τὸ Ἱερατικόν [2000], σ. 127 καὶ σ. 182.
  3. "Καὶ πάντων καὶ πασῶν", κατὰ τὸ Συλλειτουργικόν [1997], σ. 155.
  4. "Καὶ πάντων καὶ πασῶν, Κύριε, ἐλέησον, Μνήσθητι, Κύριε", κατὰ τὸ Ἐγκόλπιον τῆς Ἀποστ. Διακονίας [1996], σ. 109.

  5. Τὸ Τ.Γ.Ρ. ὅμως, σ. 129 λέει: "Ἔν τε τῇ λειτουργίᾳ δὲ τοῦ Χρυσοστόμου καὶ τῇ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, μετὰ τὴν ἐκφώνησιν Καὶ πάντων καὶ πασῶν, ψάλλεται τὸ μεγαλυνάριον τῆς ἑορτῆς ἢ τοῦ ἑορταζομένου Ἁγίου, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον".

Ποιὰ εἶναι ἡ σωστή ἀπάντηση;

  • Ἂν ἀνατρέξουμε στὸ Εὐχολόγιον τὸ Μέγα [Βενετία Β' ἔκδ. 1862, "ΑΣΤΗΡ"], βλέπουμε ὅτι:
  1. Στὴν Θεία Λειτουργία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου (σ. 66-67), ἀπουσιάζει παντελῶς τὸ "Καὶ ὧν ἕκαστος κατὰ διάνοιαν ἔχει, καὶ πάντων καὶ πασῶν". Ἂν ὑποτεθεῖ ὅτι ὑπονοεῖται στὰ Δίπτυχα τῶν ζώντων (ποὺ τὸ ἔχει μὲ κόκκινα γράμματα), προσθέτουμε ὅτι ἀπουσιάζει καὶ ἡ ὁποιαδήποτε ἀπάντηση ὑπὸ τοῦ Χοροῦ.

  2. Στὴν Θεία Λειτουργία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου (σ. 93), ἔχει "[...] καὶ πάντων καὶ πασῶν. Καὶ ὁ Χορὸς ψάλλει· Καὶ πάντων καὶ πασῶν".

  • Στὸ Εὐχολόγιον τοῦ πρεσβυτέρου Αὐξεντίου τοῦ ἔτους 1153 [Δημητριέφσκυ ΙΙ, Κίεβο 1901], στὴν Θεία Λειτουργία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου (σ. 85), ὑπάρχει μόνο τὸ "Ὁ διάκονος τὰ δίπτυχα τῶν ζώντων" καὶ ἀπουσιάζει ἡ τυχὸν ἀπάντηση ὑπὸ τοῦ Χοροῦ.

  • Στὸ Διακονικὸν ὅμως [σ. 127, Δημητριέφσκυ ΙΙ], μᾶλλον τοῦ 12ου αἰῶνος, στὴν παράγραφο "Διακονικὰ τῆς Θείας Λειτουργίας τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου" καὶ στὴν σ. 134, ὑπάρχει τὸ ἐξῆς: "Ὁ διάκονος δίπτυχα τῶν ζώντων· Νικηφόρου, τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου ἡμῶν Ἱεροσολύμων, [...], τοῦ φιλοχρίστου στρατοῦ, καὶ τοῦ περιεστῶτος λαοῦ, καὶ πάντων καὶ πασῶν. Ὁ λαός· Καὶ πάντων καὶ πασῶν".

Συνεπῶς, βάσει τῶν προαναφερθέντων ἀναφορῶν, ἡ σωστὴ ἀπάντηση εἶναι "Καὶ πάντων καὶ πασῶν".

Εἶναι ἄξιο μελέτης, πότε προῆλθε ἡ φράση ὑπὸ τοῦ διακόνου "Καὶ ὧν ἕκαστος κατὰ διάνοιαν ἔχει, καὶ πάντων καὶ πασῶν", καθότι δὲν τὴν ἀπαντήσαμε στὶς προαναφερθεῖσες ἀρχαῖες ἀναφορές.

[Ἀσχοληθήκαμε μὲ τὸ παρὸν θέμα, κατόπιν σχετικῆς ἐρωτήσεως τοῦ κ. Ἐ. Ἀ.]

Παναγιώτης Δ. Παπαδημητρίου
ἀρχικό: 25/7/2005
14/02/2010
panayiotis@analogion.net